Opgavesturing is de nieuwe zelfsturing

feb 25

“Het was altijd zo’n slimme jongen, ik weet niet wat er met hem gebeurd is”, hoorde ik iemand zeggen. Die ‘slimme jongen’ bleek Jan Herman de Baas te zijn en het gesprek ging over zijn boek. Ik ging het meteen lezen.

De Baas schetst op een knappe wijze hoe de overheid meebeweegt met de toenemende complexiteit van de maatschappij. Het toepassen van regels past niet meer, er is een beweging gaande waarbij de overheid meer ruimte laat en toebeweegt naar het mogelijk maken van een lokaal onderhandelingsproces. In het interessantste deel van zijn boek beschrijft de Baas tien “Omkeringen”. De casusbehandelaar heeft ruimte en regie, beleid en regels passen zich aan, de hiërarchie doet er eigenlijk weinig meer toe. Dit deel is interessant, maar ook verwarrend. Tot dat punt leek het boek een wetenschappelijk karakter te hebben, vanaf dit punt lijkt het meer opiniërend te zijn. Dat leest ongemakkelijk: lees ik nou feit of mening? Toch denk ik dat de Baas een paradigmaverschuiving beschrijft die voor bestuurskundigen relevant is.

Is het hiermee ook relevant voor managers? Ik twijfel. Niet alleen lijkt de Baas zich teveel te focussen op de dynamiek van steeds één overheidsorganisatie; de complexiteit vraagt juist meer om samenhang en samenwerking. Ook lijken zijn omkeringen instrumenten zonder kist te zijn. Edwin Kaats en Wilfrid Opheij, Wouter Hart, Philip Vandendriessche, Jan Gunnarson: deze bestsellerauteurs hebben één zaak gemeen: ze pleiten voor het hebben van een krachtig verhaal. Dat cruciale inzicht mis ik in het boek van de Baas.

De belangrijkste kriebel zit echter in mijzelf, ik geloof er gewoon niet in. Een overheid die niet intervenieert, ruimte laat, de hiërarchie laat plaats maken voor andere vormen? De voorbeelden die ik ken ervaar ik vooral als chaos en ik denk dat geen overheid uiteindelijk de handen in de zak durft te houden. Ook wringt het introduceren van nieuwe dynamieken in een bestaand veld: de innovatie van de één stuit op de beheersdrang van de ander. In die zin geeft het boek van de Baas juist hoop: misschien ben ik te ongeduldig en zal de beweging zich nog even moeten doorzetten.

Is opgavesturing dan onzin? Nee. Het vangt iets wat we nodig hebben en het maakt korte metten met de mythe van hiërarchie. Het is het echter niet helemaal. Opgavesturing is voor mij de nieuwe zelfsturing: een oplossing voor iets wat echt een probleem is, maar wat nog geen oplossing is.

 

Jan Herman de Baas, Voorbij de eeuw van de bureaucratie, Van regelorganisatie naar casusorganisatie, Den Haag, 2017

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *